Wolnomularz Polski nr 51 - Page 34

34 Z K A R T H I S T O R I I T.W. „KAROL” DONOSI NA KRAKOWSKICH MASONÓW D R N O R B E R T W O J T O W I C Z CIEKAWY PRZYCZYNEK DO DZIEJÓW WOLNOMULARSTWA KRAKOWSKIEGO STANOWI DONIESIENIE TAJNEGO WSPÓŁPRACOWNIKA SB PS. „KAROL” Z 14 MARCA 1978 R. O KRAKOWSKICH LOŻACH MASOŃSKICH SPRZED 1939 R. I OSOBACH Z NIMI POWIĄZANYCH. PRZYJĘTE PRZEZ NACZELNIKA WYDZIAŁU IV KWMO W KRAKOWIE PŁK. JÓZEFA BIELA DONIESIENIE TO DOKUMENT INTERESUJĄCY, CHOĆ – CO NALEŻY PODKREŚLIĆ – WIARYGODNOŚĆ CZĘŚCI ZAWARTYCH TAM OCEN ORAZ WIEDZA „KAROLA” POZOSTAWIAJĄ WIELE DO ŻYCZENIA. K P rakowskie wolnomularstwo ma długą tradycję. Pierwsza loża, która się pojawiła w mieście, to przypuszczalnie przeniesiona tu około 1760 r. loża dukielska. Struktura ta związana była ze Ścisłą Oberwą, która zaczęła w następnych latach zyskiwać na znaczeniu w Rzeczypospolitej. Kolejnym ważnym wydarzeniem było utworzenie przez Wielką Lożę Prowincjonalną Katarzyna pod Gwiazdą Północną w 1786 r. loży symbolicznej Przesąd Zwyciężony. Po upadku I Rzeczypospolitej krakowskie wolnomularstwo zniknęło aż do czasów Księstwa Warszawskiego, kiedy to w 1810 r. pułkownik Ignacy Zieliński wskrzesił Przesąd Zwyciężony. Za sprawą swego reprezentanta przy Wielkim Wschodzie Polskim loża czyniła starania o status loży prowincjalnej oraz utworzenie w Krakowie kapituły pracujących w stopniach wyższych. Na to drugie udało się uzyskać zgodę obediencji, ale niestety wojna odsunęła w czasie to wydarzenie. Kapituła niższa Góra Wawel rozpoczęła działalność dopiero w 1819 r. 30 października 1822 r. prace krakowskich lóż zostały zawieszone na czas nieograniczony i dopiero w 1926 r. powstał zalążek nowego warsztatu. Loża otrzymała patent 31 sierpnia 1935 r. i przyjęła, wzorem dawnej placówki, imię Przesąd Zwyciężony. Dekret prezydenta Mościckiego z 1938 r. ponownie na pół wieku przerwał tę działalność. 2 grudnia 1991 r. przebudzony został Przesąd Zwyciężony, a 31 października 1992 r. zainstalowano lożę wolnomularstwa liberalnego Gabriel Narutowicz. P I S M O P R Z Y J A rzez wiele lat podstawowym opracowaniem do dziejów krakowskiego wolnomularstwa była wydana jeszcze w latach 20. XX wieku praca Stanisława Małachowskiego-Łempickiego Dzieje Wolnego Mularstwa w Krakowie 1755-1822. Niestety, jak zresztą sam tytuł wskazuje, praca ta kończy się na zawieszeniu działalności loży w kwietniu 1822 r. Poza granicę tę wyszedł wydany w okresie powojennym artykuł Mariana Gumowskiego poświęcony loży Góra Wawel. Ponadto pod koniec XX wieku opublikowanych zostało kilka artykułów z tego zakresu. W latach 90. w wydawanej pod auspicjami Wielkiego Wschodu Polski serii Ex Oriente Lux ukazał się tekst Bogumiła M. Woźniakowskiego, nieco później wydrukowano artykuł Doroty Jasik poświęcony loży Przesąd Zwyciężony, a Anna Kargol opublikowała na łamach „Ars Regia” interesujące studium poświęcone dziejom wolnomularstwa w międzywojennym Krakowie1. Losy utożsamianego z wolnomularstwem Żydowskiego Zakonu Synów Przymierza „B’nai B’rith” również zostały poruszone w kilku publikacjach2. Ukoronowaniem wszystkich tych działań jest wydana przed dwoma laty, poświęcona dziejom wolnomularstwa krakowskiego, praca dr. Łukasza Tomasza Sroki3. Przygotowując ją, autor sięgnął do wielu tekstów źródłowych, jednakże zawarte tam informacje warto byłoby uzupełnić o spojrzenie na wolnomularstwo krakowskie osób z zewnątrz. Ciekawy przyczynek może stanowić tu opracowane 14 marca 1978 r. do- C I Ó Ł  S Z T U niesienie tajnego współpracownika SB ps. „Karol” o krakowskich lożach masońskich przed 1939 r. i osobach nadal z nimi powiązanych4. Przyjęte przez Naczelnika Wydziału IV KWMO w Krakowie płk. Józefa Biela doniesienie to dokument interesujący, choć – co należy podkreślić – wiarygodność części zawartych tam ocen pozostawia wiele do życzenia. N a wstępie doniesienia „Karol” podkreślał, że przed wojną „na terenie Krakowa były loże masońskie składające się z ówczesnych notablów”, wskazując przy tym m.in. na prezy [