TED Meşale Dergisi 19. Sayı - Page 9

Evrenselleştirme Çabaları Teknoloji, iletişim ve ticaret küreselleşip hız kazanırken; ülkeler arası takvim kullanım farklılıklarını giderme yönünde bir çaba görülmeye başlandı. Kendi ülkemiz örneğinde, takvimimizin batıyla uyumlu hale getirilişinin hikayesini hepimiz biliyoruz: 1925 yılında alınan kararla 1926’da saatlerimiz 24 eşit saate bölündü ve Gregoryen (Miladi) takvime geçtik. Bugün dünya üzerinde Miladi takvimi kullanmayan çok az sayıda ülke var. Bunlar; Suudi Arabistan (Hicri Takvim), Etiyopya (Etiyopya Takvimi), İran ve Afganistan (Farsi takvim). Bazı ülkeler çift takvim kullanırken (yerel ve Miladi), bazıları da Miladi takvimin biraz değiştirilmiş versiyonlarını kullanmaktalar: Tayvan, Tayland, Kuzey Kore ve Japonya gibi. Ancak bu neredeyse evrensellik aşamasına geçilmeden önce, bu doğrultuda bazı farklı girişimde bulunulduğunu görüyoruz. Bunun yanı sıra, bugünkü evrensel sistemden memnun olmayan ve ona alternatifler getirmek isteyen çalışmalar da mevcut. Sorunlu bir ifade olmakla birlikte, bu girişimlere “yapay takvimler” denilebilir, şimdilik. Diğer takvimler doğada bulunan varlıklar olduğundan değil elbette, ancak bir kültür dahilinde anonim olarak üretilmiş değil, mucidi / yapıcısı belli takvimler olduklarından... Pozitivist Takvim: Sosyolojinin kurucu babalarından sayılan Auguste Comte, 1849 yılında kendi geliştirdiği “pozitivist takvim”i takdim etti. Bu takvim ile amaç, Gregoryen takvimi dini unsurlarından ayıklamak ve hümanist değerleri yüceltmekti. 28 günlük 13 aydan oluşan ve yılı 365’e tamamlamak için hiçbir aya ait olmayan ek bir “ölüleri anma günü” eklenen takvimin kendine seçtiği başlangıç yılı, Fransız Devrimi’nin gerçekleştiği 1789’du. Yani takvim, 1 Ocak 1789 tarihini sıfır noktası ilan etmişti. Dört yılda bir söz konusu olan “artık gün” ise “kutsal kadınlara” dair bir anma günü olacaktı. Günlerin, haftaların ve ayların adları, insanlık tarihine hizmet etmiş adamların yanı sıra, “düşman”ların da isimlerinden oluşuyordu. Bu düşmanların isimleri -kendisine göre bu isimlerin başında Napolyon geliyordu- kendilerine lanet okumak için hafızada canlı tutulmalıydı. Toplam 558 erkek, 0 kadın isminden oluşan bu pek eril takvime göre ayların isimleri sırasıyla şöyleydi: Musa, Homeros, Aristoteles, Arşimed, Sezar, Aziz Paul, Şarlman, Dante, Gutenberg, Shakespeare, Descartes, Frederick, Bichat. Takvim yaygın bir kabul görmedi. Holocene Takvim: Biliminsanı Cesare Emiliani tarafından 1993 yılında teklif edilen bu takvim, bugün kullandığımız Gregoryen takviminin başlangıç noktasını problematize eder. Emiliani’ye göre artık tüm insanlığın kullandığı bu takvim daha ortak, evrensel bir değeri başlangıç noktası almalıdır. Bu da tüm insanlığı etkilemiş olan Neolitik Devrim olmalıdır. Bu takvim, bu noktadan hareketle, bugün kullandığımız rakamlara 10.000 yıl eklememizi önerir. Yani 2014 yılı basitçe 12.014 yılı olacaktır. Bu takvime geçişte kafa karışıklığı yaratmayacağı gibi, insanlık tarihini açıklamamızı da (M.Ö. - M.S.’yi kullanımda çok daha gerilere iterek) kolaylaştıracaktır. Darian Takvimi: 1985 yılında uzay mühendisi ve siyaset bilimcisi olan Thomas Gangale tarafından, ileride Mars’a yerleşebilecek insan kolonilerinin zamanı ölçme ihtiyaçlarını karşılamak üzere geliştirildi. Mars’ın dünyadan 39 dakika 35.244 saniye daha uzun olan gününü (bu güne sol adını veriyor) baz alan takvimde, 24 ay bulunuyor. Yılın her çeyreğinde ilk 5 ay 28 günden, 6. ay ise 27 günden oluşuyor. Mars’ın da, tıpkı dünyamız gibi bir eksen eğikliği olduğundan, yıla başlangıç günü olarak Mars’ın kuzeyinde baharın başlangıcı sayılan ekinoksu tayin ediyor. Gangale, takvime başlangıç yılı olarak Gregoryen takvimiyle 1975 yılını seçiyor; bu, Amerikalılar’ın “Viking Programı” ile Mars’a ilk kez araç indirmeyi başardığı yıl. Ancak daha önce Sovyetler’in 1971’de gerçekleştirdiği Mars inişini göz ardı ediyor. Günümüz Türkiyesi’nde kullandığımız ay adları, bu topraklar üzerinde hayat sürmüş pek çok kültürün izlerini taşımakta. Ayların isimleri, Anadolu’da var olmuş farklı kültürlerden bir potpuri sunuyor adeta: Ocak : Türkçe (1945’e kadar: Kanunusani olarak kullanılıyordu.) Şubat : Süryanice Mart : Latince Nisan : Süryanice Mayıs : Latince Haziran : Süryanice Temmuz : Arapça / Süryanice Ağustos : Latince Eylül : Süryanice Ekim : Türkçe (1945’e kadar: Teşrinievvel) Kasım : Arapça (1945’e kadar: Teşrinisani) Aralık : Türkçe (1945’e kadar: Kanunuevvel) YAŞAM 6