Magazyn Gdański 11 2015 - Page 14

MAGAZYN GDAŃ­SKI 25 lat samorządu w wolnej Polsce (2) – Czym jest samorząd? jakie zajmuje miejsce w polityce państwa, regionu? jaką odgrywa rolę w życiu przeciętnego obywatela? To zaledwie kilka najistotniejszych pytań, na które przy okazji 25 lat, które minęły od czasu transformacji ustrojowej w Polsce wypada odpowiedzieć. Temu posłuży cykl artykułów, a punktem odniesienia stanie się gmina Gdynia, miasto w którym niczym w soczewce można było obserwować systematycznie zachodzące przemiany. Miejsce i rola samorządu terytorialnego w polityce kulturalnej państwa Reforma samorządu terytorialnego, wprowadzenie po 1990r. trójstopniowego podziału władzy, wywarła istotny wpływ na wszystkie dziedziny życia, od polityki, administracji, gospodarki po sferę społeczną, w tym kulturę. Polityka kulturalna jako jedna z dziedzin życia polityki publicznej kształtowana jest zarówno przez władze publiczne jak i publiczne instytucje, a jej podmiotem są zarówno władze państwowe, regionalne jak i lokalne. O powinnościach tychże wyraźnie mówią podstawowe dokumenty jak Konstytucja RP gwarantująca równy dostęp do osiągnięć i dorobku kultury narodowej, jak również ustawy o samorządzie gminy czy województwa. Zasadniczymi celami polityki kulturalnej państwa jest z jednej strony wpływanie na procesy kulturowe, pobudzanie uczestnictwa w kulturze, jak i tworzenie korzystnych warunków dla rozwoju twórczości, zachowanie dorobku pokoleń, edukacja, mająca na celu przygotowanie kolejnych pokoleń do dziedziczenia jej osiągnięć oraz sprzyjanie udziałowi w komunikacji między kulturami. Wspomniany trójstopniowy podział władzy po 1990r. doprowadził do rozdzielenia kompetencji w zakresie tworzenia i realizacji polityki kulturalnej między organy rządowe i samorządowe. Odrodziło się tym samym poczucie tożsamości kulturalnej, artykułowanej na różnych szczeblach i pozwoliło udoskonalić sposoby zarządzania kulturą. Powstałe w wyniku decentralizacji gminy przejęły jednostki (instytucje) upowszechniania kultury i ich zadania. W pierwszej fazie były to biblioteki publiczne i ich filie, domy i ośrodki kultury, kluby. W kolejnym etapie Program Pilotażowy Reformy Administracji Publicznej z 1993r. oraz Ustawa o du14 żych miastach z 1995r. umożliwiły 46 największym miastom w sposób dobrowolny przejmować kolejne instytucje, których zarządzanie do niedawna mieściło się w kompetencjach państwa. I tak miasta na prawach powiatu przejmować zaczęły np. teatry. Przykładem może być gmina Gdynia, która przejęła na siebie obowiązek utrzymania Teatru Miejskiego i współfinansowanie wraz z samorządem województwa jednej z największych scen muzycznych w Polsce – Teatru Muzycznego. Obok sektora publicznego jakim stał się samorząd gminny, powiatowy i wojewódzki, doszedł kolejny partner – sektor prywatny. Widoczny jest on m.in. w sferze rozrywki i mediów (wydawnictwa prywatne, radia i telewizje), ponadto galerie sztuki. Nastąpiła również prywatyzacja państwowych instytucji – studia nagrań, kina, teatry, księgarnie, biblioteki, agencje impresaryjne. D z i a ł a l n o ś ć i n s t y t u c j i ku l t u r y w Polsce reguluje wiele aktów prawnych – ustaw, które uszczegóławiają i konkretyzują zadania samorządu w tej dziedzinie. Do nich należą ustawy: o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej, o muzeach, o bibliotekach, o kinematografii, o narodowym zasobie archiwalnym i archiwach. Ustawa o organizowaniu i prowadzeniu działalności kulturalnej zalicza ją do zadań własnych gmin, o charakterze obowiązkowym. Chodzi tu zwłaszcza o teatry, kina, muzea, biblioteki, ogniska artystyczne, galerie sztuki oraz ośrodki badań i dokumentacji różnych dziedzin kultury. Ustawa o muzeach szczegółowo określa zasady tworzenia i powoływania muzeów przez naczelne organa administracji rządowej, wojewodów, gminy, związki komunalne czy osoby fizyczne. Dr Alicja Grzybiakówna – absolwentka filologii polskiej na Uniwersytecie Gdańskim, doktor nauk humanistycznych, politolog, dziennikarz. Przez wiele lat związana z prasą krajową („Kurier Polski”, „Ilustrowany Kurier Polski” „Tygodnik Demokratyczny”, tygodnik „Rzemieślnik”, a także z mediami lokalnymi – „Gazeta Gdańska”, „Głos Wybrzeża”, „Dziennik Bałtycki”, „Wieczór Wybrzeża”, „Magazyn Gdański”) oraz z Polskim Radiem Gdańsk. Ponadto publikuje w wydawnictwach naukowych Szkoły Wyższej Ateneum. Publicystka zajmująca się problematyką społeczno-kulturalną, autorka recenzji teatralnych i plastycznych. Działaczka samorządowa w Gdyni. Podobnie przedstawia się sytuacja, gdy chodzi o biblioteki. Wojewoda jest organizatorem wojewódzkiej biblioteki publicznej, do której zadań należy m.in. gromadzenie i opracowywanie oraz udostępnianie materiałów i zasobów bibliotecznych do potrzeb informacyjnych, edukacyjnych, zwłaszcza dotyczących regionu, dokumentując jego dorobek kulturalny, naukowy, gospodarczy. Instytucja ta pełni też rolę ośrodka informacji biblioteczno – bibliograficznej, organizuje obieg wypożyczeń międzybibliotecznych, opracowuje i publikuje bibliografie regionalne. Ponadto udziela pomocy instrukcyjno – metodycznej i szkoleniowej np. gminnym placówkom bibliotecznym. Biblioteka publiczna, której organizatorem jest gmina może wykonywać zadania podobne na podstawie porozumienia wojewody z właściwym organem samorządu terytorialnego.