2.tbl. 44.árg. júní 2016 - Page 11

að vera þrýst í gegn um fæðingarveginn. Um leið og hvolpurinn er fæddur fer tíkin að sleikja hann kröftuglega og hjálpar þar með til við að örva öndunina. Ef tíkin hugsar ekki um hvolpinn er það í okkar verkahring að örva hann til dáða fyrstu mínútur lífsins. Hvolpar sem fæðast við keisaraskurð fá hvorki hjálp við að vera þrýst í gegn um fæðingarveginn eða örvun við að tíkin sleiki þá. Auk þess geta lyfin sem tíkinni var gefið í sambandi við keisaraskurðinn haft áhrif á þá. Þess vegna er það alveg nauðsynlegt að hafa duglega meðhjálpara til þess að hugsa um nýfæddu hvolpana. Sem betur fer er það þannig í dag að flestir dýraspítalar hafa mjög duglegt og gott dýrahjúkrunarfólk. Hafi þeir það ekki, ætti hvolpurinn að vera settur strax í hendurnar á einhverri reyndri manneskju. Reynslumiklir ræktendur geta verið ómetanleg hjálp við að örva hvolpana þegar tík þarf í keisaraskurð ef dýraspítalinn hefur ekki mannafla til þess að veita næga umönnun. Stjórnun líkamshita Nýfæddur hvolpur er ekki fær um að viðhalda eðlilegum líkamshita uppá sitt einsdæmi. Hann er háður hita frá umhverfinu, móður og systkinum. Varast skal að ekki sé of heitt í herberginu, þá veldur það óþægindum fyrir tíkina; 20-22°C er nægilegt. Mikilvægast er að forðast hitatap – því skal alltaf vera þurrt og volgt í hvolpakassanum. Þegar tíkin skreppur frá hvolpunum, er nauðsynlegt að nota auka hitagjafa. Hitalampi ætti þess vegna að vera skyldubúnaður þar sem hvolpar eru. Við fæðingu hefur hvolpurinn viðbragð sem gerir að hann leitar í hita. Þessi hiti er oftast móðirin eða systkini. Í leit sinni að hita sveiflar hvolpurinn höfðinu hratt til hliðanna þegar hann hreyfir sig. Á þann hátt kemst hann fljótt að móður eða systkinum – og ekki síst til spenanna. Þessi ósjálfráðu viðbrögð eru kölluð á ensku „rooting reflex“ og minnkar það smám saman frá 4 daga aldri (Fox, 1965). Hvolpur mun einnig hreyfa sig nær því sem sleikir höfuð hans eða bak. Það er góð hjálp fyrir hann til þess að komast nærri tíkinni. og systkina og mun þá róast ef ekkert annað amar að honum. Hæfileikinn til þess að stjórna líkamshitanum þróast smám saman. Þetta getum við séð með því að skoða hvernig hvolparnir liggja. Fyrstu dagana liggja þeir nálægt tíkinni, en eftir nokkra daga fara þeir að skríða aðeins frá og sofa þar, einkum við hliðina á systkinum sínum. Ef að umhverfið er kalt þá sækja hvolparnir í að liggja þétt að hver öðrum en liggja aðeins frá hver öðrum ef að umhverfið er heitara. Þegar þeir eru um 1-2 vikna liggja þeir meira á þvers og kruss. Flestir kunna að meta að liggja í náinni snertingu við systkini. Eftir því sem þeir vaxa er ekki það mikilvægasta að viðhalda réttum líkamshita; hin félagslega nálægð og öryggið spilar stöðugt stærra hlutverk. Ekki allar tíkur eru hæfar til þess að hugsa um hvolpana sína. Kannski er tíkin veik, kannski eir hún með júgurbólgu eða legbólgur. Ef svo er þarf tíkin að fá meðhöndlun hjá dýralækni. Aðrar tíkur hafa hreinlega ekki nauðsynlega eðlishvöt, kannski glímir tíkin við andlega erfiðleika sem koma í veg fyrir að hún geti hugsað um hvolpana á réttan hátt. Slíkar tíkur á að útiloka frá frekari ræktun. Það sama gildir um tíkur sem ekki hafa getu til þess að gjóta eðlilega eða geta ekki framleitt næga mjólk fyrir hvolpana. Ef tíkin hugsar ekki um að örva hvolpana verður það okkar hlutverk að gera það. Mómullarhnoðri vættur í matarolíu eða parafínolíu sem er strokinn endurtekið frá naflanum að endaþarmsopinu mun valda því að hvolpurinn losar sig við úrgang. Þvaglát og saurlát Nýfæddur hvolpur þarnast örvunar til þess að hafa þvaglát og hægðir. Örvunina framkallar tíkin með því að sleikja hvolpinn á kroppinn og endaþarminn. Þetta veldur því að enginn úrgangur kemur frá hvolpinum nema að hann sé örvaður til losunar. Hvolpurinn er þar af leiðandi háður því að fá slíkt nudd til þess að lifa af – ef ekki veldur það miklum vandamálum og getur í versta falli valdið dauða. Sé nýfæddur hvolpur sleikur á höfuðið eða bakið veldur það viðbrögðum sem fá hann til að hreyfa sig nær því sem er að sleikja hann. Ef að hann hinsvegar er sleiktur á maganum og til móts við endaþarmsopið, kemur til annars ۘ\pY Y[YHpHYp[˂]Y[p\][^\HpZZژB[0Y\[\\0ܰY\Y\H\ 0H\H]\pH0[\0\0Yڰ[[H\Y\\[\Y]\[[HZp0Z[Y\\ZY0[K][0^YH\0H[[B[H[\Z[HZZژH[ܰ홝YYH0[Yp0[\[[B\Y[\ZZ[Y\ZH[\pH][p\[ZZژB[[[0[Yp8'[\Y^8'\Yp \[ܰp\[p\\[0\Z[H0휝[[0\pHYp0Y[]\ٝ\pYH\[[HpHH\YBH۝[HXY[8$0H\[YpY˂YH\\0pYZ\H8'Yp]p8'H[[HpHY0Y\^p[\H0܈]\\[\0p0[0휝[\Hp\[K[Y[0Y\\[]\\]Hڰ[\][[[HYڝ\[XBp\0Y[HZHY\0H0Y\[\p0ژH\0H\\0pZZژH[0\H]\0[pY[H0\[\\\H MZۘB[[\0p[\0H0H[霈0Z\\HpHp\\Z[ZH0Z\ZYܘH\ppܰH0[[0[[HY\p0Z\YH\ppH\HH8$p\[H0Y[Hp\0ژH0[[0[[HBH[Z\\[HY\[B\[0Z\\H[\[Y[[\pYp[H\\0pp\[Y\0Y0]pH\Y0Y\p\[ZZ\[0\p\H[p\0Hܚ[[H ZۘH[\0p\pYژHܝHY\p\[]\[[YHYڰ[0p[HZp0[BH\0[0휝[\Hp\[K[]\  0\ˈH M0 LB