Կենսաթոշակային առցանց տեղեկագիր Pension Newsletter N 5 - Page 5

Կենսաթոշակային սխեմաների տեսակները ¹

Կենսաթոշակային սխեման կամ կենսաթոշակային ծրագիրը ներդրٳմային կամ խնայողական սխեմայի տեսակ է , որի նպատակը կենսաթոշակային տարիքٳմ եկամտի ապահովٳմն է : Կենսաթոշակային սխեմաները ստեղծվٳմ են ( սահմանվٳմ են ) կառավարٳթյան , ընկերٳթյան , արհմիٳթյٳնների կամ այլ կազմակերպٳթյٳնների կողմից : Կենսաթոշակային սխեմաները կարող են առաջարկել հավելյալ կենսաթոշակներ ( նպաստներ ), ինչպես , օրինակ , հաշմանդամٳթյան , հիվանդٳթյան և կերակրողին ٳկորցնել դեպքٳմ վճարվող կենսաթոշակները :
Կենսաթոշակային սխեմային ² մասնակցٳթյٳնը կարող է պարտադրվել օրենքով , ընկերٳթյան կանոնադրٳթյամբ , կամ կարող է ներառված լինել հարկային հարաբերٳթյٳնների մեջ` որպես կենսաթոշակային տարիքٳմ կենսաթոշակ ٳվճարել եկամտի ապահովման աղբյٳր : Կենսաթոշակային սխեմայի տեսակից է կախված ապագա կենսաթոշակի չափը :
Ըստ ֆինանսավորման աղբյٳրների` տարբերٳմ ենք բաշխողական և կٳտակային կենսաթոշակային սխեմաներ
Բաշխողական համակարգը օգտագործٳմ է ներկայիս աշխատողների վճարٳմները ներկայիս կենսաթոշակառٳներին կենսաթոշակ ٳվճարել համար : Կٳտակային համակարգի դեպքٳմ , ընդհակառակը , ներկայիս աշխատողների գٳմարները կٳտակվٳմ են վերջիններիս անհատական կենսաթոշակային հաշիվներٳմ , ներդրվٳմ են , և կենսաթոշակային տարիքٳմ կٳտակված կապիտալից վճարվٳմ են կենսաթոշակներ : Կٳտակային սխեմային բնորոշ է ավելի բարձր եկամտի ապահովٳմը , քիչ խոցելի է ժողովրդագրական ցնցٳմներից` ի տարբերٳթյٳն բաշխողական համակարգի , սակայն ավելի խոցելի է ներդրٳմային ռիսկի նկատմամբ :
Ըստ կենսաթոշակային սխեմաների կառավարման մարմինների` տարբերٳմ ենք պետական և մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաներ
Պետական կենսաթոշակային սխեմա . սոցիալական ապահովٳթյան կամ օրենքով սահմանված նմանատիպ այլ ծրագրեր , որոնց կառավարٳմն իրականցվٳմ է պետականորեն ( կառավարٳթյٳն , տեղական ինքնակառավարման մարմին , ինչպես նաև այլ պետական մարմին , օրինակ` սոցիալական ապահովٳթյան ինստիտٳտ ):
Պետական կենսաթոշակային սխեմաները հիմնականٳմ ֆինանսավորվٳմ են սերٳնդների համերաշխٳթյան սկզբٳնքով գործող կենսաթոշակային բաշխողական համակարգից : Կան երկրներ , որոնք այս սխեմաներից պետական կենսաթոշակային պարտավորٳթյٳնների ֆինանսավորٳմ են իրականացնٳմ ամբողջապես կամ մասնակիորեն , կամ արդեն փոխարինել են մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաներով :
Մինչ 2014 թվականի հٳնվարի 1-ը ՀՀ-ٳմ գործٳմ էր միայն կենսաթոշակային բաշխողական համակարգը :
Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմա . կենսաթոշակային սխեմա , որի կառավարٳմը չի իրականացվٳմ պետٳթյան կողմից : Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաները կարող են կառավարվել կամ անմիջապես գործատٳի կողմից որպես ծրագրի « հովանավոր », կամ մասնավոր կենսաթոշակային ֆոնդերի կառավարիչների , կամ էլ այլ ընկերٳթյٳնների կողմից ( օրինակ` բանկերի ): Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաները կա΄մ լրացնٳմ , կա΄մ փոխարինٳմ են պետական կենսաթոշակներին :
¹ Private Pensions , OECD CLASSIFICATION AND GLOSSARY , 2005 : ² Կենսաթոշակային սխեման իրավաբանորեն կարող է հանդիսանալ աշխատանքային պայմանագրի պարտադիր մաս , որը կարող է սահմանված լինել այդ սխեմայի կանոններով կամ էլ պահանջվել օրենքով :
5
Կենսաթոշակային սխեմաների տեսակները¹ Կենսաթոշակային սխեման կամ կենսաթոշակային ծրագիրը ներդր‫ٳ‬մային կամ խնայողական սխեմայի տեսակ է, որի նպատակը կենսաթոշակային տարի- ք‫ٳ‬մ եկամտի ապահով‫ٳ‬ﬓ է: Կենսաթոշակային սխեմաները ստեղծվ‫ٳ‬մ են (սահմանվ‫ٳ‬մ են) կառա- վար‫ٳ‬թյան, ընկեր‫ٳ‬թյան, արհﬕ‫ٳ‬թյ‫ٳ‬նների կամ այլ կազմակերպ‫ٳ‬թյ‫ٳ‬նների կողﬕց: Կենսաթոշա- կային սխեմաները կարող են առաջարկել հավելյալ կենսաթոշակներ (նպաստներ), ինչպես, օրինակ, հաշմանդամ‫ٳ‬թյան, հիվանդ‫ٳ‬թյան և կերակրողին կորցնել‫ٳ‬ դեպք‫ٳ‬մ վճարվող կենսաթոշակները: Կենսաթոշակային սխեմային² մասնակց‫ٳ‬թյ‫ٳ‬նը կա- րող է պարտադրվել օրենքով, ընկեր‫ٳ‬թյան կանո- նադր‫ٳ‬թյամբ, կամ կարող է ներառված լինել հար- կային հարաբեր‫ٳ‬թյ‫ٳ‬նների ﬔջ` որպես կենսաթո- շակային տարիք‫ٳ‬մ կենսաթոշակ վճարել‫ٳ‬ եկամտի ապահովման աղբյ‫ٳ‬ր: Կենսաթոշակային սխեմայի տեսակից է կախված ապագա կենսաթոշակի չափը: Ըստ ֆինանսավորման աղբյ‫ٳ‬րների` տարբեր‫ٳ‬մ ենք բաշխողական և կ‫ٳ‬տակային կենսաթոշակային սխեմաներ Բաշխողական համակարգը օգտագործ‫ٳ‬մ է ներկա- յիս աշխատողների վճար‫ٳ‬ﬓերը ներկայիս կենսա- թոշակառ‫ٳ‬ներին կենսաթոշակ վճարել‫ٳ‬ համար: Կ‫ٳ‬տակային համակարգի դեպք‫ٳ‬մ, ընդհակառա- կը, ներկայիս աշխատողների գ‫ٳ‬մարները կ‫ٳ‬տակ- վ‫ٳ‬մ են վերջիններիս անհատական կենսաթոշակա- յին հաշիﬖեր‫ٳ‬մ, ներդրվ‫ٳ‬մ են, և կենսաթոշակային տարիք‫ٳ‬մ կ‫ٳ‬տակված կապիտալից վճարվ‫ٳ‬մ են կենսաթոշակներ: Կ‫ٳ‬տակային սխեմային բնորոշ է ավելի բարձր եկամտի ապահով‫ٳ‬մը, քիչ խոցելի է ժողովրդագրական ցնց‫ٳ‬ﬓերից` ի տարբեր‫ٳ‬թյ‫ٳ‬ն բաշխողական համակարգի, սակայն ավելի խոցելի է ներդր‫ٳ‬մային ռիսկի նկատմամբ: Ըստ կենսաթոշակային սխեմաների կառավարման մարﬕնների` տարբեր‫ٳ‬մ ենք պետական և մասնավոր կենսաթոշակային սխեմաներ Պետական կենսաթոշակային սխեմա. սոցիալա- կան ապահով‫ٳ‬թյան կամ օրենքով սահմանված նմա- նատիպ այլ ծրագրեր, որոնց կառավար‫ٳ‬ﬓ իրա- կանցվ‫ٳ‬մ է պետականորեն (կառավար‫ٳ‬թյ‫ٳ‬ն, տե- ղական ինքնակառավարման մարﬕն, ինչպես նաև այլ պետական մարﬕն, օրինակ` սոցիալական ապա- հով‫ٳ‬թյան ինստիտ‫ٳ‬տ): Պետական կենսաթոշակային սխեմաները հիﬓա- կան‫ٳ‬մ ֆինանսավորվ‫ٳ‬մ են սեր‫ٳ‬նդների հաﬔրաշ- խ‫ٳ‬թյան սկզբ‫ٳ‬նքով գործող կենսաթոշակային բաշ- խողական համակարգից: Կան երկրներ, որոնք այս սխեմաներից պետական կենսաթոշակային պար- տավոր‫ٳ‬թյ‫ٳ‬նների ֆինանսավոր‫ٳ‬մ են իրականաց- ն‫ٳ‬մ ամբողջապես կամ մասնակիորեն, կամ արդեն փոխարինել են մասնավոր կենսաթոշակային սխե- մաներով: Մինչ 2014 թվականի հ‫ٳ‬նվարի 1-ը ՀՀ-‫ٳ‬մ գործ‫ٳ‬մ էր ﬕայն կենսաթոշակային բաշխողական համակարգը: Մասնավոր կենսաթոշակային սխեմա. կենսաթո- շակային սխեմա, որի կառավար‫ٳ‬մը չի իրականաց- վ‫ٳ‬մ պետ‫ٳ‬թյան կողﬕց: Մասնավոր կենսաթոշա- կային սխեմաները կարող են կառավարվել կամ ան- ﬕջապես գործատ‫ٳ‬ի կողﬕց որպես ծրագրի «հո- վանավոր», կամ մասնավոր կենսաթոշակային ֆոն- դերի կառավարիչների, կամ էլ այլ ընկեր‫ٳ‬թյ‫ٳ‬նների կողﬕց (օրինակ` բանկերի): Մասնավոր կենսաթո- շակային սխեմաները կա΄մ լրացն‫ٳ‬մ, կա΄մ փոխա- րին‫ٳ‬մ են պետական կենսաթոշակներին: ¹ Private Pensions, OECD CLASSIFICATION AND GLOSSARY, 2005: ² Կենսաթոշակային սխեման իրավաբանորեն կարող է հանդիսանալ աշխատանքային պայմանագրի պարտադիր մաս, որը կարող է սահմանված լինել այդ սխեմ յի կանոններով կամ էլ պահանջվել օրենքով: 5